Laatst inhoudelijk gecontroleerd: 23 september 2026.
Een leerling met een IQ lager dan 75 kan onder de huidige regels in aanmerking komen voor ontheffing van de doorstroomtoets. Het bevoegd gezag van de basisschool beslist hierover in overleg met de ouders. Een NIO-uitslag leidt echter niet automatisch tot ontheffing.
Wat zegt de officiële regeling?
De Beleidsregel ontheffingsgronden doorstroomtoets po noemt een leerling met een IQ lager dan 75 als één van de ontheffingsgronden. Voor de IQ-test waarmee dit wordt vastgesteld geldt dat de test moet voldoen aan de criteria van de Commissie Testaangelegenheden Nederland (COTAN).
Is de IQ-test ouder dan twee jaar? Dan moeten gegevens uit het leerling- en onderwijsvolgsysteem bevestigen dat de ontwikkeling van de leerling niet verder is dan het niveau van eind groep 5 van het basisonderwijs.
De officiële regeling noemt daarnaast andere ontheffingsgronden, waaronder bepaalde leerlingen met een ontwikkelingsperspectief richting vso-arbeidsmarkt of vso-dagbesteding en leerlingen die vier jaar of korter in Nederland zijn en het Nederlands nog onvoldoende beheersen.
Welke rol kan de NIO spelen?
De NIO 2018 is een test voor algemene intelligentie in de onderwijscontext en is door de COTAN beoordeeld. De testuitgever vermeldt een positieve COTAN-beoordeling. Dat maakt een NIO-resultaat relevant bij de onderbouwing van cognitieve capaciteiten.
De ontheffingsregel noemt de NIO zelf echter niet als automatisch of exclusief bewijsstuk. Daarom moet de school bij een concrete leerling nagaan of de gebruikte testversie, afname, score en rapportage voldoen aan de actuele wettelijke voorwaarden. De beslissing over de ontheffing blijft bij het bevoegd gezag.
Geen wettelijke eis voor NIP-, NVO- of BAPD-registratie in deze beleidsregel
De beleidsregel zelf stelt voor deze ontheffingsgrond geen afzonderlijke eis dat de rapporteur NIP-geregistreerd, NVO-geregistreerd of BAPD-geregistreerd moet zijn. Dat stond in een eerdere versie van dit artikel te stellig geformuleerd en is gecorrigeerd.
Los daarvan gelden voor professionele testafname en interpretatie wel de handleiding, gebruiksvoorwaarden van de testuitgever en de professionele standaarden die bij het instrument en de uitvoerder horen.
Wie beslist?
Het schoolbestuur kan besluiten dat een leerling die aan een ontheffingsgrond voldoet de doorstroomtoets niet hoeft te maken. Dit gebeurt in overleg met de ouders. Als de leerling en ouders dat willen, mag de leerling de doorstroomtoets wel maken.
Conclusie
Een NIO-resultaat kan relevante informatie leveren wanneer een school onderzoekt of de ontheffingsgrond IQ lager dan 75 van toepassing is, maar het is geen automatische vrijstelling of zelfstandig juridisch besluit. Controleer altijd de actuele beleidsregel en laat het bevoegd gezag de formele beslissing nemen.